Nơi hội tụ của linh vật ngựa

Giáo sư Masashi Kawahira, Đại học Kobe (Nhật Bản), bất ngờ và thích thú khi chiêm ngưỡng bộ sưu tập FDC (First Day Cover) tem linh vật ngựa Nhật Bản tại Bảo tàng CSO Gallery. Chúng mang đến cho ông cảm xúc mạnh mẽ, bởi không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là giá trị văn hóa dân tộc hiện hữu sống động trong không gian di sản văn hóa thế giới Hội An.

“Ở Nhật Bản, loài ngựa giữ vai trò linh thiêng trong tín ngưỡng và đời sống hằng ngày. Mối liên kết sâu sắc này hiện diện từ các lễ hội, nghệ thuật cưỡi ngựa cho đến ngành nghề thủ công truyền thống. Do đó, Nhật Bản đã phát hành nhiều bộ tem về ngựa. Tôi thực sự xúc động khi chứng kiến những con tem quý giá ấy được trân trọng gìn giữ tại Việt Nam,” Giáo sư Masashi Kawahira chia sẻ.

Khai trương năm 2024, Bảo tàng CSO Gallery trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách, học sinh, sinh viên, học giả và nhà nghiên cứu văn hóa. Bên cạnh bộ sưu tập 1.630 ấn phẩm Truyện Kiều bằng nhiều ngôn ngữ, bảo tàng còn gây ấn tượng mạnh với bộ sưu tập hơn 4.500 tem linh vật ngựa từ 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Toàn bộ được trưng bày, sắp xếp khoa học trong ba gian phòng theo từng chủ đề như: Tem Ngựa thế giới (1891 - 2017), Tem Ngựa Việt Nam, Tem Ngựa hoàng gia, Tem Ngựa thể thao, Tem Ngựa chiến tranh, Tem Ngựa kéo xe, Tem Ngựa nguyên bộ (sheet tem)… Hầu hết là “tem sống” (tem chưa đóng dấu sử dụng).

Đáng chú ý, ngoài những con tem hơn trăm tuổi, nhiều tem linh vật ngựa quý hiếm cũng có mặt, như tem vẽ của danh họa Picasso (Tây Ban Nha), tem ngựa vàng 2 cara, hay tem linh vật ngựa Nhật Bản in tinh xảo. Mỗi bộ sưu tập đều kèm thông tin chi tiết song ngữ Anh – Việt, giúp người xem dễ nắm bắt bối cảnh lịch sử.

Đơn cử, bộ tem kỷ niệm 200 năm khởi nghĩa Tây Sơn (1771 - 1971) không chỉ có tiểu sử và hình vẽ vua Quang Trung, mà còn kèm theo bản đồ diễn biến trận chiến Ngọc Hồi - Đống Đa, giúp người xem hình dung rõ hơn tầm vóc của sự kiện lịch sử. Hay bộ tem Thánh Gióng cưỡi ngựa bay về trời, phát hành ngày 1/7/1989, gồm năm mẫu, khắc họa và mô tả năm bối cảnh tiêu biểu của truyền thuyết, tạo thành một câu chuyện bằng hình ảnh sinh động và độc đáo.

Tương tự, các tem linh vật ngựa thế giới như bộ tem về Hoàng đế Ethiopia Menelik II; bộ tem in đè Kỵ sĩ Mosotho của Basutoland (1961) hay tem thuộc địa Pháp với hình Tổng chỉ huy Gallieni... đều được chú giải cặn kẽ, qua đó cung cấp thông tin sâu sắc về một giai đoạn lịch sử, thông điệp chính trị hoặc biểu tượng quyền lực mà nội dung tem muốn truyền tải.

Xác lập kỷ lục Việt Nam

Sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh và có thời gian dài làm việc cho các công ty nước ngoài, với khả năng tiếng Anh thuần thục, ông Trần Hữu Tài, chủ nhân Bảo tàng CSO Gallery, có điều kiện tiếp cận rộng rãi nguồn tem quốc tế. Theo ông, tem ngựa không chỉ là một phương tiện bưu chính, mà còn là “sứ giả văn hóa” truyền tải tinh thần dân tộc, lịch sử địa phương và trình độ nghệ thuật của mỗi quốc gia.

Để xây dựng bộ sưu tập tem quy mô như hiện nay, ông Trần Hữu Tài đã dành hơn 20 năm miệt mài sưu tầm từ bạn bè, người thân và đặt mua trực tuyến. Chỉ cần biết nơi nào có tem linh vật ngựa độc đáo, ông đều tìm mọi cách bổ sung vào bộ sưu tập. Có những con tem nhỏ bé tưởng chừng đơn giản nhưng phải mất hàng tháng, thậm chí gần một năm mới về tới Việt Nam, như bộ tem bốn con ngựa đội nón được ông đặt mua từ Uruguay (Nam Mỹ).

“Thực ra, giá tiền mỗi con tem không quá lớn, nhưng giá trị của chúng nằm ở sự quý hiếm, độc đáo và câu chuyện ẩn chứa đằng sau, đặc biệt trong bối cảnh thư tay không còn phổ biến và việc in, phát hành tem cũng ngày càng hạn chế,” ông Tài nói.

Bảo tàng CSO Gallery đang trưng bày các bộ sưu tập tem linh vật ngựa khá độc đáo. Ảnh: VĨNH LỘC

Không dừng lại ở việc trưng bày, CSO Gallery còn cung cấp cho công chúng quan tâm tài liệu chuyên sâu về gần 50 giống ngựa truyền thống và lai ghép. Từ giống ngựa Akhal Téké quý phái vùng Trung Á, Frison xoáy đầu của Hà Lan, ngựa A Rập lộng lẫy nổi tiếng… đến các giống ngựa phục vụ lao động như Franches - Montagnes (Thụy Sĩ), Comtois (Pháp) hay ngựa chăn cừu Waler (Úc)… từ đó mang đến cái nhìn tổng thể cho người xem và giới nghiên cứu về vai trò đa dạng của loài ngựa trong đời sống hằng ngày.

Ông Trần Hữu Tài cho rằng, chính vì ngựa xuất hiện trong nhiều lĩnh vực như hoàng gia, chiến tranh, thể thao và sản xuất nông nghiệp, nên hình ảnh loài vật này được sử dụng phổ biến trên tem của hầu hết các quốc gia. Đặc biệt, bên cạnh ý nghĩa thẩm mỹ, tem linh vật ngựa còn là một hình thức quyền lực mềm, giúp các quốc gia kể câu chuyện văn hóa, lịch sử của mình một cách tinh tế, bền bỉ. Riêng Việt Nam, đến nay đã có 16 lần phát hành tem linh vật ngựa, gắn với các cột mốc lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

“Con tem linh vật ngựa tuy nhỏ, nhưng câu chuyện ẩn chứa đằng sau vô cùng lớn lao. Tôi hy vọng, thông qua bộ sưu tập trong dịp Tết Bính Ngọ này, người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ nhìn nhận tem không chỉ là vật phẩm của quá khứ, mà là cánh cửa tiếp cận lịch sử, văn hóa và sự giao thoa giữa các nền văn minh, đồng thời hiểu rõ hơn về các loài ngựa còn tồn tại ngày nay,” ông Trần Hữu Tài bộc bạch.

Vĩnh Lộc